MESLEKİ GELİŞİM DÖNEMLERİNDE ANNE BABALARIN ROLÜ

MESLEK NEDİR?

Meslek insanlara yararlı mal veya hizmet üretmek  ve karşılığında bir gelir elde etmek için yapılan, belli bir eğitimle kazanılan ve kuralları toplumca belirlenmiş faaliyetler bütünüdür.

Ancak, geçimi için para kazanmak zorunda olmayan insanların da  bir  meslek  sahibi olduklarını görmekteyiz.

Bu durumda  mesleğin sadece hayatı kazanmak için yapılan etkinlikler bütünü olmadığını, aynı zamanda insanın gizil güçlerini  kullanma ve geliştirme yolu olduğunu söyleyebiliriz. Gizilgüçlerin kullanılması insana mutluluk verir. Bir kimse gizilgüçlerini kullanabileceği; kendini gerçekleştirme olanağı bulabileceği bir çalışma alanına girerse bu mutluluk gerçekleşebilir.

 MESLEK SEÇİMİ

Ne var ki, gençlerin gizil güçlerine ve yeteneklerine uygun bir meslek alanı seçmeleri giderek güçleşen bir gelişim  görevi haline gelmektedir. Teknolojinin gelişmesiyle sürekli olarak meslek çeşitleri artmakta, bu da çağımızda bir gencin meslek seçimini oldukça güçleştirmektedir.

Meslek seçimini güçleştiren diğer bir etmen ise, bireyin kendini doğru, ayrıntılı ve gerçekçi olarak değerlendirmede güçlük çekmesidir. Bir meslek ve ona hazırlayıcı eğitim programını seçme durumunda olan gencin öncelikle ne gibi özelliklere ( bedensel ve zihinsel yetenekleri,maddi destek kaynakları vb.) sahip olduğu ve seçeceği mesleğin hangi ihtiyaçlarını karşıladığına ilişkin net ve ayrıntılı bilgileri öğrenme olanağı bulamamakta, kendini mesleki gereklilikler yönünden değerlendirmede  güçlük   çekmektedir.

          Meslek seçimi kişinin yaşamında vermiş olduğu en önemli kararlardan biridir. Meslek seçmek yaşam biçimini seçmek demektir. Meslek seçimi bir anlamda bir kimsenin yaşamının en az üçte birini ne gibi faaliyetler yaparak geçireceğine karar vermesidir.  Verilen bu karar  bir kişinin yaşamını nasıl bir çerçevede geçireceğine kimlerle etkileşimde bulunacağını belirlediği gibi. Kişinin dünya görüşü, değer yargılarını, ideallerini de  biçimlendirir.                                       

         Çocuğun, böyle önemli bir kararı alınmasını etkileyen pek çok etken vardır. Beğenilen, sevilen kişilerin mesleklerine özenmek, günümüzde popüler olan mesleği edinmek, daha çok fazla para kazanılan mesleği seçmek, toplum içinde sadece saygınlığı olan meslekleri seçmek, öğretmenlerin uygun gördüğü meslekleri seçmek, iş bulması kolay olan meslekleri seçmek, üniversiteye girmeyi kolaylaştıran, düşük puanla yerleşilen meslekleri seçmek, sevildiği sanılan meslekleri seçmek, (Sadece olumlu özellikleri tanınarak yanılgıyla seçmek), hayallerle geliştirilen idealdeki meslekleri seçmek, gibi...

Bu etkenlerden en önemlilerinden biri de bireyin içinde yetiştiği aile ortamıdır. Özellikle anne babaların çocuklarının gelecekle ilgili mesleki ve eğitsel  planlarında önemli bir etkisi bulunmaktadır. Pek çok Anne - Baba’nın çocuğunun geleceği ile ilgili bir çok hayali vardır. Bazen farkında olarak ya da olmayarak çocuklarını belli bir mesleğe doğru yönlendire bilirler. Bu meslek aile mesleği olabilir, anne ya da babanın arzulayıp ta giremediği, çocuğu için uygun gördüğü meslek olabilir. Öte yandan çocuklarda gelecekleri ile ilgili bir karar alırken, öncelikle anne babalarına danışmakta, eğitsel planlarına kendileri karar verdikleri zaman genellikle yetenekleri, ilgileri gibi kişisel özelliklerinin seçecekleri mesleğe uygun olup olmadığını değerlendirmeden ve iş dünyasını yeterince tanımadan bir mesleki karar verebilmektedirler.

 Çocuğu için iyi bir meslek, parlak bir gelecek istemek her ana babanın hakkıdır. Ancak ana babaların dile getirdiği  bu iyi meslek, parlak gelecek tanımı ve buna erişmenin yolları konusundaki görüşleri çeşitlilik göstermektedir.

•       Aile gücünün devamını getirme, hayalleri gerçekleştirme, çabalarının boşa

gitmediğini görme, onun için yaptıklarını görme, onu görmek istediği gibi görme, kendi gücüyle kıyaslama

 Kendi devamını görme ,hayatta bir dayanağı olmalı, onun hayat pratiğinde başarılı  görme, kişi ve aile ölçeğinde gurur duyma, özel beklentiler.

 Kendine uygun meslek seçmiş olan kimseler işlerini severek yapmakta, mutlu ve verimli kişiler olarak meslek yaşamlarını sürdürmekte  ülke ekonomisine katkıda bulunmaktadırlar. Buna karşın seçtikleri meslekler, yetenek ve ilgilerine uygun olmayan kimseler ise; çalışmaya karşı isteksizlik, verim düşüklüğü ve mesleklerini değiştirme isteği duymaktadırlar.

•         Öyleyse; çocuğunuzun meslek seçimini tesadüflere bırakamasanız.

•         YAPACAĞINIZ DOĞRU TERCİHLE KAZANACAĞINIZ EN BÜYÜK ŞEY Çocuklarınız için, MUTLU BİR YAŞAM OLACAKTIR.

           Sizler anne baba olarak nasıl onların her alandaki gelişimleri ile ilgileniyor ve sorunlarıyla uğraşıyorsanız, onların ilerde mutlu ve başarılı olacakları meslekleri seçmelerine de yardımcı olabilirsiniz.  

Ancak anne baba olarak çocuklarınıza bu konuda yapacağınız yardım çoğunlukla kendi yaşantılarınızla sınırlı olup, kendi anne babanızdan öğrendiğiniz yada yakın çevrenizdeki kişilerden gördüğünüz kadar bir yardım olacaktır. Bu yardım da çocuğunuza sadece meslek ya da okul adı önermekten öteye gitmeyecektir.         Sizler belki de bir kişinin mesleğini liseyi ya da üniversiteyi bitirdiği bir dönemde seçtiğini düşüne bilirsiniz. Oysa “Meslek seçimi; yaşamın belli bir alanında verilen bir karardan çok, yaşam boyu devam eden bir süreçtir”. Bir anlamda bireyin o güne kadar tüm yaşamı boyunca geçirdiği yaşantıların sonucunda verdiği bir karardır. İnsan kendini bildiği andan itibaren meslek seçimi ile ilgilidir. Küçük yaştaki bir çocuğa bile ne olacağını sorarsanız size mutlaka bir meslek adı verecektir. Her ne kadar bu yaştaki ilgilenme başlangıçta, gerçeklikten uzak olsa bile geçirilen yaşantılar ve deneyimler sonucunda meslek tercihlerini de giderek olgunlaştıracaktır. Bu nedenle biz seminer süresince  meslek seçimi kavramından çok, “Meslek Gelişimi Kavramını” kullanacağız.

Çocuğunuz meslek seçerken anne- baba olarak yanıtlanması gereken birkaç soru var:

•         Çocuğumun meslek seçiminde benim sorumluluğum nedir ?

•         Çocuğumun mesleğini kim belirleyecek ?

•         Çocuğumun mesleği nasıl sağlıklı olarak belirlenir ?

•         Çocuğumu nasıl gözlemlemeliyim,  nasıl davranmalıyım ?

•         Çocuğumun geleceği ile ilgili beklentilerim neler ve bunlar gerçekleşebilir mi? Nasıl

BU SEMİNERİN AMACI;

•         Sizlere anne baba olarak kendi yaşam tecrübeniz veya anne babanızdan öğrendiğiniz bilgilerin çocuğunuzun meslek seçiminde yeterli olmayacağını sadece meslek yada okul önermekten öteye gitmeyeceğini farkına vardırmak,

•         Çocuğunuzun yaş dönemlerinin özelliklerini inceleyerek, onun mesleki gelişim düzeyi hakkında bilgi sahibi yapmak,

•         Çocuğunuza hangi yaş döneminde meslek gelişimi konusunda nasıl yardımcı olacağınızı anlatmak.

Anne baba olarak;

 Çocukluktan itibaren her dönemde çocuğunuza meslek seçimi ile ilgili bir takım mesleki tutum ve davranışları kazandırmanız gerekir.

         Bireyin yaşamı belirli mesleki dönemlere ayrılmakta, çocukluktan itibaren her dönemdeki bireyin meslek seçimi ile ilgili bir takım mesleki tutum ve davranışlara sahip olması beklenmektedir. Kişiden beklenen bu mesleki tutum ve davranışlara mesleki gelişim görevleri adı verilmektedir. Eğer bir kimse yaşından beklenen mesleki davranışları göstere biliyorsa o kişinin mesleki olgunluğa sahip olduğu söylene bilir. Yaşından daha ileri yaşlarda bulunan bireylere özgü davranışlar gösteren kişilerin vaktinden önce olgunlaştığı, daha küçük yaştaki bireylerin davranışlarını gösteriyorsa kendinden beklenilen mesleki olgunluğa ulaşamadığı söylene bilir.

ÇOCUKLUK DÖNEMİ

Bu dönem 4-5 yaş gibi okul öncesi bir dönemden başlayarak 10 yaşına kadar devam eden çocukluk dönemi olup, ilköğretimin ilk kademesine denk gelmektedir. Bu dönem aynı zamanda çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal yönden gelişim dönemidir. Bu dönem çocuğa verilen eğitimin genel amacı matematik, okuma yazma gibi temel bilgi ve becerileri kazandırmaktır. Eğitimin bu döneminin mesleğe hazırlama gibi bir amacı yoktur ama bu dönemde çocuğun kendini ve meslekleri tanıma için çeşitli öğrenim ortamları düzenlidir. Bu döneme ‘Hayal Dönemi’ denilmektedir.

Bu yaştaki çocuklardan beklenen mesleki davranışlar şunlardır:

·        Gelecekte bir meslek sahibi olacağı fikrini kazanmış olmak,

·        Meslek sahibi bir yetişkinle veya bir hikaye, film kahramanı ile özdeşim kurarak beğendiği kişinin mesleğini benimsemek ve bunu oyunlarında canlandırmak,

·        Bütün mesleklere karşı olumlu bir tutum geliştirmek, her mesleği topluma yararlı bir faaliyet olarak görmek.

Bu dönemdeki çocuklar çok küçük yaşlardan itibaren açık ve belirgin bir meslek tercihini ifade edebilir. Ancak daha çok hoşlandıkları mesleklere girmek isterler. Bir faaliyeti de ondan hoşlandıkları için yaparlar. Çocuklar bu dönemde anne babalarının ve diğer yetişkinlerin yapıp ettiklerini hakkındaki fikirler ile mesleklerle ilgili bazı kavramlar edinirler. Henüz yetenek ve ilgilerinin farkında değillerdir. Bu dönemdeki çocuklarda yine zaman kavramını henüz tam olarak gelişmemiştir. Çocuk gelecekte girmeyi hayal ettiği mesleğe nasıl gireceğini, bunun için neler yapması gerektiğini bilmez ve faaliyetlerini bu hedefe göre planlamayı düşünmez. Dolayısıyla çocuklukta ifade edilen meslekler gerçekçi değildir. Yine çocuklar toplumsal saygınlık faktörünü pek dikkate  almazlar. Çok küçük yaşlarda şoförlük, itfaiyecilik, astronotluk gibi birbirleri ile tutarlı olmayan meslek tercihlerini ard arda ifade edebilirler. Çocukların giderek artan toplumsal uyarıcılar karşısında mesleklere karşı saf ve ön yargısız tutumları bozulur.                                            

Bu yaş dönemindeki çocuğunuzun meslek gelişimine yardımcı olabilmeniz için:

1.    Çocuğunuza toplumda herkesin çalıştığını ve bir meslek sahibi olduğunu belirterek gelecekte kendisinin de bir meslek seçmesi gerektiğini anlatmalı

2.    çalışmaya karşı olumlu bir tutum geliştirmesine yardımcı olun. (Çocuğunuza gelecekte bir meslek seçmesi gerektiğini hatırlatmak, onun okulda geçirdiği yaşantıları daha anlamlı bir şekilde bütünleştirme yetenekleri ve ilgilerini daha dikkatli bir şekilde inceleme gereği hissetmesini sağlayacaktır.)

3.     Çocuğunuza iş dünyasını tanıtmalı, ona toplumda çok fazla sayıda mesleğin olduğunu açıklayın, kendi mesleğinizden yada yakın çevredeki kişilerin mesleğinden başlayarak insanların ne tür faaliyetler yaptıkları hakkında onunla konuşun. Bunu yaparken her meslek için ne tür beceriler gerektiğini onunla tartışın. Yine çocuğunuza gördüğü faaliyetleri yapmakla ilgili neler hissettiğini sorarak ilgilerini keşfetmesine yarımcı olun. Bu etkinlikleri çocuğunuzla birlikte televizyon seyrederken, seyahat ederken, birlikte oyun oynarken yapabilir, film, kitap gibi kaynaklardan yaralanabilirsiniz.

4.     Çocuğunuza bir meslek için gereken becerilerle, okulundaki okuma, yazma ve matematik gibi beceriler arasındaki bağlantıyı anlamasına yardımcı olmak için günlük yasamdan örnekler verin, örneğin matematik, muhasebecilik, türkçe dersi,  yazarlık gibi.

5.    Çocuğunuzun mesleklere karşı cinsiyet kalıp yargı geliştirmesini önlemeye çalışın. Bazı meslekleri kadınlara bazı meslekleri erkeklere özgü sayarak farkında olarak yada olmadan evde yada diğer ortamlarda sergilediğiniz davranışlarınız çocuğunuzun mesleklere bakış açısını etkileyebilir. Bu tür davranışlarınıza daha fazla dikkat edin, bir mesleğin her iki cinsten bireyler tarafından gerçekleştire bileceğini örnekler vererek açıklayın.

6.     Çocuğunuzun mesleklere karşı olumlu bir tutum geliştirmesini sağlayın. Anne baba olarak size düşen görev çocuğunuzun mesleklere karşı tarafsız ve olumlu bir tutum geliştirmelerini desteklemek olmalıdır. (Çocuğunuzun bulunduğu ortamda başkalarıyla yada çocuğunuzla konuşurken bazı mesleklerden övgü dolu, bazılarından ise küçümseyici bir söz etmeniz durumunda, çocuğunuzda büyük bir olasılıkla bir tutumu benimseyecektir.) Yeri geldikçe her bir meslek üyesinin toplumda insanların iyiliği için bir şeyler yaptığına değinirseniz çocuğunuzu doğasında var olan, her mesleğe karşı olumlu tutum daha da geliştirecektir. Örneğin sokaklarımızı süpürün, çöplerimizi toplayan insanları sağlığımız için nedenli önemli bir hizmet verdiğini anlatabilirsiniz. Çocuğa yapılan her işi saygın olduğu bilincini erken yaşta kazandırılması, onu ilerde seçenekleri daha ön yargısız olarak değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

7.    Çocuğunuza çalışma hayatı için gerekli olan bazı tutumları erken yaşta kazandırın. Örneğin zevki ertelemeyebilme belli bir işi bitirebilmek İçin zamanı ve enerjiyi ayarlaya bilmeyi  öğretin. Bunun için oyuna ve derse ayrılan zamanı planlamasına derslere günü gününe hazırlanarak bir iç disiplin geliştirmesine yardımcı olun. Onun kendisiyle ilgili kararlar alma becerisini geliştirebilir, ona bir karar alırken kararın ne kadar çok bilgiye dayanırsa o kadar sağlıklı olacağını açıklayabilirsiniz. Yine çocuğunuza zamanında bir yerde olma, bir işi başarılı bir şekilde yapma, yönergeleri izleyebilme ve istenileni yapma gibi iş yaşamı için gerekli bazı tutumları öğretin.

ORTA ÇOCUKLUK

   Orta çocukluk yada ön ergenlik dönemi 10-15 arasında olup ilköğretimin ikinci kademesine denk gelmektedir. Bu dönemdeki çocuklar artık ergenlik dönemine girmiş hem fizyolojik hem de bedensel bazı dönemde ki mesleki davranışları kazanmış olur. Bu dönemde meslek gelişiminde ‘Deneme Dönemi’ denmektedir.

Bu yaştaki çocuklarda genellikle gözlenen mesleki davranışlar:

·        Mesleki faaliyetlerle temel beceri ve ilgileri arasında var olan ilişkiyi anlama,

·        Çeşitli yeteneklerden hangilerin kendisinde güçlü olduğunun farkına varması,

·      İlgilerin belirginleşmesi ile bazı faaliyetleri daha çok yapmak, bazılarından uzaklaşmak isteme,

·       Hayattan neler beklediğini nelere nem verdiğini ayırdında olmak,

·        Toplumda var olan sosyal ve ekonomik olanakları inceleyerek iş veya eğitim olanaklarını araştırmak,

·        İş ve oyun için zamanı planlaya bilme,

·        Hayata atılmaya da ileri eğitime devam etme seçenekleri üzerinde düşünme ve araştırma yapma.

Çocukluk çağında meslek seçimi gerçeklikten uzak olup hayali ve arzulu iken ön ergenlik dönemine yaklaştıkça yaşamda gerçeklik faktörünün rolü artar, kişi meslek seçme sorumluluğunun bilincine varır. İlgi ve yetenekleri giderek ayrışmaya başlar. Yine yetenek ve ilgilerin mesleki amaçları belirlemede önem kazandığı görülür. Bu dönemde başlarında meslek tercihleri önce ilgilere dayanırken, daha sonra yeteneklerde dikkate alınarak mesleki tercihler ifade edilir. İlköğretimin tamamlanması ile çocuğun genel eğitimi ya da meslek eğitimine devam etme ile hayata atılıp iş edinme üzerinde karar vermesi gerekmektedir. Bunun için önce genel ve özel yeteneği ile mevcut eğitim seçeneklerinden hanginse uygun olduğunu belirlemek durumundadır. Çocuk temel eğitim sırasına birçok ders almış başarısını çeşitli ortamlara sınama fırsatı bulmuştur. Bu dönemde çocuk karar verirken yeteneklerini, ilgilerini, eğitimden ve hayattan neler beklediğini, mali olanaklarını göz önüne alarak, iş ve eğitim olanaklarını incelemek gerektiğinin farkına varmıştır.

Bu yaşlardaki çocuğunuzun meslek gelişimine yardımcı olmak için şunları yapabilirsiniz:

1)     Çocuğunuzun ilgi duyduğu alanları belirleye bilmek için hangi tür faaliyetleri yapmaktan hoşlandığını hangi tür faaliyetleri yapmaktan hoşlanmadığı konusunda onunla konuşabilir, çevresindeki kişilerden aldığı bu konudaki geribildirimleri ve kendi kişisel gözlemlerinizi onunla paylaşın.

2)     Kendi gözlemlerinizi de dikkate alarak çocuğunuzun evde ve okulda başarı ile yaptığı işler hakkında onunla konuşun.

3)    Çocuğunuzun yetenek ve ilgilerine uygun bir meslek seçe bilmesi kadar meslekler hakkında bilgi sahibi olmasına yardımcı olun.

Özellikle çocuğunuzun bir meslek hakkında şu tür bilgilere sahip olması gerekir:

          ·      Meslek mensubu bir gün içinde ne gibi işler yapmaktadır?

·           Çalışan kişi başlıca ne gibi faaliyetlerde bulunarak nelerle uğraşmaktadır?

·              Mesleğe girebilmek için sahip olması gereken özellikler(Fiziksel, psikolojik özellikler, genel yetenekler düzeyi yada özel yetenekle, yaş sınırı gibi) nelerdir?

·              Mesleğe girebilmek için gerekli eğitim düzeyi nedir? Çıraklık, kurs, staj gereklimidir?

·              İş nasıl bir ortamda yürütülmektedir?

·              Mesleğin çalışma koşulları nelerdir?

·              Çalışmalarının elde ettiği en düşük ve en yüksek kazanç düzeyi nedir?

·              Meslek üyelerinin ilerde iş bulma olanağı ne kadardır?

Çocuğunuzun ilgilendiği meslek hakkındaki  sorulara cevap bulabilmesi ona yardımcı olabilmeniz için;

Ø     Kendi mesleğiniz ya da yakın çevrede bulunan insanların meslekleri hakkında  çocuğunuzla konuşa bilir, onun bu konuda gözlemlerini dinleyebilir ya da bizzat iş ortamınıza onu götürerek doğrudan yaşantı edinmesini sağlayın. Çocuğunuzu tv, radyo programları, kitaplar, bilgisayar programlarından ya da okulundaki rehber öğretmeninden yardım alarak meslekleri tanımasına teşvik edin.

Ø     Çocuğunuzun değişik iş yerlerine ziyaret ederek, yarım zamanlı işlerde çalışarak meslekler hakkında bilgi toplamasını sağlayın.

Ø     Çocuğunuzu meslekleri tanıtıcı konferanslara katılmaya, çevresindeki kişilere meslekler hakkında soru sormaya teşvik edin.

Ø     Çocuğunuzla meslekler hakkında öğrendiği bilgileri tartışmak, öğrendiği bilgileri bütünleştirmesini sağlayın.

Ø     Çocuğunuzun gelecekteki mesleki plan ve hedefleri üzerinde şu anki ilgi ve yeteneklerinin ne kadar önemli olduğunu anlamasına yardımcı olun.

Ø     Sizin için çalışmanın ne ifade ettiğini çocuğunuzla konuşarak, insanların yalnızca para kazanmak için çalışmadığını anlamasına yardımcı olabilir, çalışmanın kendisi için anlamını bulmasına ve hayattan ne beklediği konusunda fikir sahibi olmasını sağlayın.

GENÇLİK DÖNEMİ

  Lise öğreniminin yapıldığı 15-18 yaşlar kimlik kazanma dönemidir. Bu dönemdeki gencin artık kendini tanıması, kendi yapısına ve koşullarına uygun bir alanı belirlemesi beklenir. Meslek gelişim döneminde “Billurlaşma Dönemi” olarak adlandırılan bu döneme özgü mesleki davranışlar şunlardır.

Ø     Zaman kavramını geliştirmiş olma. Bu dönemde gençleri şimdi ve gelecek arasındaki ilişkiyi göre bilmelidir. Yani gencin o döneme kadar yaptığı ve yapacağı çalışmaların seçeceği meslekle bağlantısını kurması gerekir. Örneğin mühendis olmak istiyorsa matematik ve fizik derslerindeki başarısını düşünmeli ve lisede daha çok bu dersleri alacağı alanı seçmelidir.

Ø     Yeteneklerini, ilgilerini ve değerlerini ayrıştırmış olma. Meslek tercihlerinin billurlaşması, her şeyden önce kişinin yeteneklerinin, ilgilerinin ve meslek değerlerinin belirginleşmiş olmasına bağlıdır. Genç, yeteneklerini hangilerinin daha güçlü olduğuna doğru ve sağlıklı bir şekilde karar verir ve o alana yönelirse artık belli bir alana enerjisini kanalize etmiş olur. Bu durumda tercihlerini daraltması daha kolay olur.

Ø     Meslek seçme sorumluluğunu üstlenme. Gencin mesleğine kendisinin karar vermesi bu gelişim aşamasında yerine getirmesi gereken en önemli görevdir. Gencin özerkliğine kavuşması ve karar verme becerisinin gelişmesi bu gelişim görevini başarılı bir şekilde yerine getirmesinde önemli bir etkendir.

Ø     Kaynakları kullanma. Bir meslek seçmesi gerektiğinin bilincinde olan gencin meslekleri tanımak için çeşitli kaynaklara baş vurması ve meslekler hakkında bilgi sahibi olması gerekmektedir.

Gençlerin meslek seçerken şu hususlara dikkat etmeleri gerekir:

1.   Gencin bir meslek seçerken yeteneklerini, ilgilerini ve diğer kişilik özelliklerini dikkate alması gerektiğini bilincinde olması gerekir. Bazı gençler bir meslek seçerken o mesleğin sadece adına bakmakta, gireceği mesleğin kişilik yapısına, mizacına uygun olup olmadığını hesaba katmamaktadır. Kişinin ilerde mesleğinde başarılı ola bilmesi için, seçtiği mesleğin gerektirdiği kişilik özelliklerini öğrenmesi ve kendini bu özellikler açısından değerlendirmesi çok önemlidir.

2.   Gencin meslek seçme aşamasında seçenekleri değerlendirirken ailesinin ve toplumun sosyo- ekonomik koşullarını dikkate alması gerekir.

3.     Gençlik döneminin ilk yıllarında kişinin seçeceği meslek alanını belirlemesi gerekir. Yani bu dönemdeki gençten genel bir tercih alanı belirlemesi gerekir. Bu aşamada özgül bir meslek seçiminden çok belli bir alanın seçimi söz konusudur.

4.     Belli bir alana yönelen kişi dönem genç için daha çok bir araştırma ve inceleme dönemidir. Genç öncelikle kendi kişisel özellikleri hakkında daha çok bilinçlenir. Hangi alanların ilgisini çektiğini, hangi alanlarda daha başarılı olduğunu daha fazla düşünmeye başlar. Meslek seçimi için diğer toplumsal faktörlerin önemli olduğunu anlamaya başlar. Lise birinci sınıfın sonlarında doğru genel bir tercih alanı belirlemeye başlar. Sonra giderek tercihleri daralır ve ilerleyen yıllarda net bir mesleki alan belirlenir.

Gençlik döneminde olan çocuklarımızın mesleki gelişimlerine yardımcı olmanız için şunları yapabilirsiniz:

1.   Çocuğunuzla birlikte yetenek, ilgi ve değerlerine uygun bir alanı okulunuzun rehber öğretmeninden yardım alarak belirleyin.

2.   Çocuğunuza yetenek ve ilgilerine uygun bir alanı seçtiğinde ilerde daha mutlu ve başarılı olacağını hatırlayın.

3.    İlgi duyduğu faaliyetleri yapması için ona fırsatlar verip onu yeteneklerini geliştireceği etkinliklere yönlendirin.

4.     Net ve belirli mesleki hedef belirlemesine yardım edin.

5.     Bir işe nasıl baş vurulur gibi bazı iş arama becerilerini çocuğunuzun öğrenmesini sağlayın.

6.     Çocuğunuzu liseden sonraki eğitim ve iş olanaklarını araştırmaya sevk edin.

7.     Girmeyi düşündüğü meslekle ilgili olarak meslek elemanları ile görüşmesini ya da üniversite tercihlerinde yazacağı programlar içinde o programda okuyan yada mezun olan kişi ve fizik derslerindeki başarısını düşünmeli ve kişilerle görüşmesini önerin

8.     Evde ve okulda olmak üzere küçük konulardan başlayarak çocuğunuza bağımsız karar verme sorumluluğunu öğretin.

 Unutmayın ! sizler çocuğunuzun kendisine en uygun mesleği seçmesine yardım edecek en önemli kişilersiniz ve çocuğunuza yapacağınız yardım onun ilerde mutlu ve başarılı bir insan olmasına yardım edecektir.

Anne Baba Olarak;

Öncelikle

•     Çocuğumun ne gibi özellikleri var?

•     Neleri yapabilir?

•         Hayattan beklentileri neler?

•      Sorularını sağlıklı bir şekilde cevaplandırmanız gerekmektedir.

MESLEK SEÇİMİNDE BAZI OLUMSUZ ANNE VE BABA TUTUMLARI

Ø     Çocuğum benim erişemediğim hedeflere erişmelidir. Çocuğunuz sizin erişemediğiniz hedeflere belki erişir, beklide erişemez.  Siz ona vaktiyle sizin sahip olamadığınız olanakları sağlamış, ona iyi bir eğitim vermiş vermeye çalışmış olabilirsiniz ama onun yaradılışını, kapasitesini belirleyemezsiniz. Sizin belirlediğiniz iyi hayat çocuğunuz için iyi olmaya bilir.

Ø     İnsan çalışırsa her işi yapar beklentisi, insan çok çalışırsa kapasitesinin mümkün olduğu kadar çocuğunu kullanır ve bir çok  şeyi iyi yapabilir ama gayretle kapasitesinin üstünde başarı göstermesi mümkün değildir. Kapasitesinin üstündeki alanlarda başarıya zorlanan kişiler,  yaşadıkları hayal kırıklığının sonucu olarak kapasitelerinin güçlü olduğu alanlarda da yeterli düzeyde başarı gösteremezler.

Ø Çocuğunuz için bütün olanaklarınızı seferber eder, her türlü desteği sağlarsanız çocuğunuzun, kendi yaradılışına uygun bir meslek planı yapmasına, gizil güçlerini gerçekleştirmesine yardımcı olmuş olursunuz. Ama eğer sizin çocuğunuza vermek istediğiniz biçim onun yaradılışına uygun değilse, bu yoldaki çabalarınızın her ikiniz için de  hayal kırıklığı ile sonuçlanma olasılığı yüksek olacaktır.

Ø   “Ben olamadım sen olacaksın”: Eğer böyle bir anlayışınız varsa belki kendi hayal kırıklığınızı çocuğunuza da yaşatıyor olabilirsiniz. 

Ø     “Komşunun çocuğu oldu ama...”: Komşularımızın , akrabalarımızın, arkadaşlarımızın çocukları ile bizim çocuğumuzun farklı olduğunu kabul etmeliyiz. Çocuğumuz akranları ile rekabet edebilir, bu onun yaşantısı ancak biz yetişkinler çevremizle rekabetimizde çocuklarımızı kullanmamalıyız. Bu rekabet çocuğumuzun kendilik saygısının düşmesine neden olabileceği gibi gerçek yeteneklerini ve kapasitesini ortaya koymasına da engel olabilir.  

Ø “Bak kardeşin”: Dikkatli bir anne - babaysanız çocuklarınızın birbirlerinden ne kadar çok olumlu veya olumsuz etkilendiklerini fark etmişsinizdir.“Bak kardeşin ...” diye başlayan her cümle onların kıskançlığını kışkırtacak, biri bir süre hep başarılı olurken diğeri sürekli başarısızlığa doğru sürüklenecek, başarısız olan kendisini toplamaya başladığında, başarılı olanın birden başarısının düştüğünü göreceksiniz.

Ø   Ancak senin gibi bir tembel bu alanı seçer. Çocuğunuzu küçümsemek, değersiz görmek , alay etmenin onun yaşamla mücadelesini zayıflatmanın dışında bir etkisi olmaz

Tabi ki anne baba olarak çocuğunuz meslekle ilgili kararı verirken tamamen onu kendi haline bırakmanızı beklemiyoruz. Ancak ona yapacağınız yardım, onun kendi doğasını tanımasını yeteneklerini ve ilgilerini ortaya koymasına fırsat vermek veya fırsat yaratmak, çocuğumuzun mesleki olgunluk düzeyinin gelişmesine katkıda bulunmak olmalıdır.

Çocuğunuzun Mesleki Olgunluk Düzeyinin Gelişmesine Katkıda Bulunmak İçin;

•         Yaz tatilinde çalışmak isteyen çocuğumuzu yüreklendirin; Çalışması için olanak sağlayın,

•         Toplumca “kariyeri“ yüksek olduğu belirtilen bir meslekten çok; kendini gerçekleştirebileceği, mutlu ve başarılı olabileceği bir mesleği seçebilmesine fırsat verin,

•      Mesleğin seçilmesi sorumluluğunu mümkün olduğunca çocuğunuza bırakıp üzerinize almayın, biz yetişkinlerin çocuk için neyin iyi olduğuna karar verip bir mesleğe yönlendirin,

•     Meslek seçimi sorumluluğunu çocuğa bırakarak onun kendi geleceği için çaba harcamasını ve uygun alanı keşfetmesine fırsat tanıyın,

•     Deneyimlerimizi mesleği belirlemede, yönlendirmede kullanmak yerine, çocuklarımızın önlerindeki engelleri, seçenekleri, ayrıntıları, bilgiye ulaşma yollarını göstermede kullanın, gençlere daha çok yardımcı olacaktır.

•        Çocuğunuzun zayıf olduğu yönleri yerine güçlü olduğu yönlerini vurgulamaya çalışın.

•         Gençlerin dürüst çabalarını ödüllendirin.

•         Çocuklarımıza verebileceğiniz en büyük armağan Sağlam bir kişiliktir.

•  Unutmayalım, ergenin bireysel bütünlüğüne saygı duymalıyız.

•       Ergen her zaman hayata bizim açımızdan bakmak zorunda değildir.

Örnek Teşvik Sözler

Ø     Bu işi yapabileceğini biliyorum.

Ø   Çaba gösterdikçe başarılı olduğunu    görüyorum.

Ø     Bu yaptıklarını takdir ediyorum.

Ø     Kararına güveniyorum.

Ø   Bu konuyu ayrıntılı düşündüğün belli oluyor.

Ø    Eminim ki bu biçimde çalışmayı sürdürürsen başarılı olacaksın.

Ø  Teşvik sözlerinde ne akıl verme ne de ödül var. Sadece çabanın fark edilmesi, çocuğun yaptığı işe güven duyması ve takdir edilme var.

Ø     Teşvik sözleri ile ulaşacağımız nokta, çocuğumuzun kendi geleceğine sahip çıkması, çaba ve gelişmelerinin fark edilmesi ve olumlu yönlerinin vurgulanmasıdır.

Öğrenciden Beklenen

1. Kendini iyi tanıma ; gerçekçi, ayrıntılı bir öz kavramı geliştirme,

2.Kendine saygı duyma ve kendini geliştirme çabası gösterme

3.   ş dünyası ve meslekler hakkında doğru ve ayrıntılı bilgi sahibi olma

4.     Doğru karar verebilme becerisi geliştirme

5.     Çalışmaya karşı olumlu tutum geliştirme

6.     Çalışma yaşamının gereği olan işbirliği yapabilme, sorumluluk alabilme gibi özelliklere sahip olma.

Kendi bağımsızlığını yaratma, bireysel kimliğini bulma, toplumsal kimliğini bulma, anne-babadan farklı olma , hayatını düzenleme gücü kazanma, kendini toplum içinde sınama, yarışma ve kazanma gibi beklentileri yerine getire bilmesi  için  kendi kariyeri ile ilgili gerçekçi bir tutum geliştire bilmeli , eğitim ve kariyer arasındaki ilişkiyi doğru şekilde anlaya bilmeli , ilerdeki çalışma hayatları ile ilişkili olabilecek kavram, beceri ve rolleri test etmelidir. Kısaca  mesleki olgunluk düzeyine ulaşmış olmasıyla ilgilidir.

Kendi özelliklerinin farkında olmayan  bulunduğu yaş döneminde kendinden beklenen  görevleri yerine getirme becerisine sahip olmayan birinin yetenekleri, ilgileri ile  beklentileri  arasında uygunluk olmadığı durumlarda  hayal kırıklıkları yaşayabilir.

SONUÇ;

Ø     Mesleki Rehberlik ve Yöneltme,bireylerin türlü meslekleri ve kendi kişisel özelliklerini tanımaları ve bu bilgiler ışığında kendilerine uygun meslekleri seçmeleri süreçleri olarak tanımlanmaktadır.              

Ø     Anne Babaların görevi, çocuklarına bu tanım ışığında  uygun meslekleri seçmeleri için uygun ortam ve hizmetleri sağlamalarıdır.

 KAYNAKÇA

 Çocuğunuzun Meslek Gelişimine Nasıl yardımcı Olabilirsiniz?

•Yrd. Doç. Dr. Zeynep HAMAMCI

            ANNE BABA EL KİTABI

•Prof Dr. Yıldız KUZGUN

         Meslek Seçiminde Ana Babaların Rolü

• Prof Dr. Yıldız KUZGUN

         İlköğretimde Meslek Gelişimi

ANNE BABALARA ÖNERİLER

 Gençlik döneminde olan çocuklarımızın mesleki gelişimlerine yardımcı olmanız için şunları yapabilirsiniz:

1.     Çocuğunuzla birlikte yetenek, ilgi ve değerlerine uygun bir alanı okulunuzun rehber öğretmeninden yardım alarak belirleyin.

2.    Çocuğunuza yetenek ve ilgilerine uygun bir alanı seçtiğinde ilerde daha mutlu ve başarılı olacağını unutmayın.

3.     İlgi duyduğu faaliyetleri yapması için ona fırsatlar verebilir onu yeteneklerini geliştireceğini etkinliklere yönlendirin.

4.     Onu çevrenizdeki kişilerle kıyaslamayın.

5.     Net ve belirli mesleki hedef belirlemesine yardım edin.

6.  ‘Bir işe nasıl baş vurulur’, ‘Öz  geçmiş nasıl hazırlanır?’ gibi bazı iş arama becerilerini çocuğunuzun öğrenmesini

7.     Çocuğunuzu liseden sonraki eğitim ve iş olanaklarını araştırmaya sevk edin.

8.    Girmeyi düşündüğü meslekle ilgili olarak meslek elemanları ile görüşmesini ya da üniversite tercihlerinde yazacağı programlar içinde o programda okuyan yada mezun olan kişi ve fizik derslerindeki başarısını düşünmeli ve kişilerle görüşmesini önerin.

9.    Evde ve okulda olmak üzere küçük konulardan başlayarak çocuğunuza bağımsız karar verme sorumluluğunu öğretin.

  Unutmayın ! sizler çocuğunuzun kendisine en uygun mesleği seçmesine yardım edecek en önemli kişilersiniz ve çocuğunuza yapacağınız yardım onun ilerde mutlu ve başarılı bir insan olmasına yardım edecektir.

 Anne Baba Olarak;

Öncelikle

•         Çocuğumun ne gibi özellikleri var?

•         Neleri yapabilir?

•         Hayattan beklentileri neler?

•         Sorularını sağlıklı bir şekilde cevaplandırmanız gerekmektedir.

Çocuğunuzun Mesleki Olgunluk Düzeyinin Gelişmesine Katkıda Bulunmak İçin;

•       Yaz tatilinde çalışmak isteyen çocuğumuzu yüreklendirmek; çalışması için olanak yaratın,

•        Toplumca “kariyeri“ yüksek olduğu belirtilen bir meslekten çok; kendini gerçekleştirebileceği, mutlu ve başarılı olabileceği mesleği seçebilmesine fırsat verin,

•       Mesleğini seçmesi sorumluluğunu çocuğunuza bırakın üzerinize almayın,

•       Meslek seçimi sorumluluğunu çocuğa bırakarak onun kendi geleceği için çaba harcamasını ve uygun alanı keşfetmesine fırsat tanıyın,

•    Deneyimlerinizi mesleği belirlemede, yönlendirmede kullanmak yerine, çocuklarınızın önlerindeki engelleri, seçenekleri, ayrıntıları, bilgiye ulaşma yollarını göstermede kullanın, böylece gençlere daha çok yardımcı olursunuz.

•        Çocuğumuzun zayıf olduğu yönleri yerine güçlü olduğu yönlerini vurgulamaya çalışmayın.

•         Gençlerin dürüst çabalarını ödüllendirin.

•    Çocuklarımıza verebileceğiniz en büyük armağan sağlam bir kişiliktir.

•    Unutmayın, ergenin bireysel bütünlüğüne saygı duymalıyız.

•       Ergen her zaman hayata bizim açımızdan bakmak zorunda değildir.

 Örnek Teşvik Sözler

ØBu işi yapabileceğini biliyorum.

ØÇaba gösterdikçe başarılı olduğunu    görüyorum.

Ø     Bu yaptıklarını takdir ediyorum.

Ø    Kararına güveniyorum.

ØBu konuyu ayrıntılı düşündüğün belli oluyor.

Ø     Eminim ki bu biçimde çalışmayı sürdürürsen başarılı olacaksın.

Ø   Teşvik sözlerinde ne akıl verme ne de ödül vardır. Sadece çabanın fark edilmesi, çocuğun yaptığı işe güven duyulması ve takdir  vardır.

Ø     Teşvik sözleriyle, çocuğunuzun kendi geleceğine sahip çıkmasını, çaba ve gelişmelerinin fark edilmesini ve olumlu yönlerinin vurgulanmasını sağlamış olursunuz..

 Öğrenciden Beklenen

1.     Kendini iyi tanıma ; gerçekçi, ayrıntılı bir öz kavramı geliştirme,

2.     Kendine saygı duyma ve kendini geliştirme çabası gösterme

3.     İş dünyası ve meslekler hakkında doğru ve ayrıntılı bilgi sahibi olma

4.     Doğru karar verebilme becerisi geliştirme

5.     Çalışmaya karşı olumlu tutum geliştirme

6.  Çalışma yaşamının gereği olan işbirliği yapabilme, sorumluluk alabilme gibi özelliklere sahip olma.

 SONUÇ;

•   Mesleki Rehberlik ve Yöneltme, bireylerin türlü meslekleri ve kendi kişisel özelliklerini tanımaları ve bu bilgiler ışığında kendilerine uygun meslekleri seçmeleri süreçleri olarak tanımlanmaktadır.              

•         Anne Babaların görevi, çocuklarına bu tanım ışığında  uygun meslekleri seçmeleri için uygun ortam ve hizmetleri sağlamalarıdır.